Waarom noemt een cateraar uit Edam zich "De Butler"? Omdat geen ander beroep zo precies samenvat wat goed gastheerschap betekent: onzichtbaar aanwezig zijn, alles regelen en de kwaliteit bewaken — van de wijnkelder tot de laatste lepel dessert.
Van bouteillier tot butler
Het woord "butler" stamt af van het Oudfranse bouteillier, de hofbeambte die verantwoordelijk was voor de wijnkelder en het schenken van de wijn — letterlijk de "flessenmeester". Via het Anglo-Normandische buteler kwam het woord in het Engels terecht, waar de betekenis zich verbreedde van wijnkeldermeester naar het hoofd van de gehele huishouding. Wie de etymologie wil nalopen, vindt in de Oxford English Dictionary de hele stamboom van het woord, terug tot de twaalfde eeuw.
In de grote Engelse huizen van de achttiende en negentiende eeuw werd de butler de spil van het huishouden: hoofd van alle bedienden, beheerder van het zilver en de wijnkelder, ceremoniemeester bij diners en ontvangsten. Hij was de bewaker van kwaliteit in de dagelijkse gang van zaken — en bij uitstek de vertrouwenspersoon van de heer en vrouw des huizes, een steun en toeverlaat.
Het vak vandaag
Het butlervak is nooit verdwenen. Integendeel: het beleeft sinds de jaren negentig een stille renaissance in hotels, op jachten en in privéhuishoudens over de hele wereld. Nederland speelt daarin een opvallende rol: in Zuid-Limburg leidt The International Butler Academy al decennia butlers op voor huishoudens en hotels van Londen tot Shanghai. De kern van het vak is onveranderd gebleven: dienstbaarheid zonder onderdanigheid, perfectie zonder vertoon.
De Butler als cateraar
Die houding was het uitgangspunt van het bedrijf De Butler. Geen cateraar die met veel vertoon een zaal overneemt, maar een keukenbrigade die zich voegt naar het huis en de gastheer laat schitteren. De gerechten kwamen uit vier keukens — Frans, Italiaans, Thais en Japans — en altijd gold dezelfde maatstaf: verse, zo mogelijk biologische producten, bereid met klassieke techniek.
Het werkterrein lag in Edam en het omliggende Waterland, met Amsterdam binnen handbereik. Gekookt werd er overal: in woonkeukens bij mensen thuis, in de Oranjerie van een botanische tuin, op de binnenplaats van een zeventiende-eeuws dorpshuis en in de cateringbus naast een filmset. Over die plekken leest u meer op de pagina locaties; de menukaarten van toen staan integraal in het menuarchief.
Een archief, geen winkel
De Butler bestaat in deze vorm niet meer. Deze website bewaart het gedachtegoed: de menu's, de wijnkeuzes, de recepten en de verhalen. Wie wil weten hoe een klein Nederlands cateringbedrijf rond de eeuwwisseling dacht over eten, gastvrijheid en kwaliteit, vindt hier het antwoord — geordend, aangevuld en van context voorzien, maar trouw aan de oorspronkelijke teksten zoals die op de pagina "wij" bewaard zijn gebleven.
De butler in de literatuur en de verbeelding
Geen huisbediende heeft de verbeelding zo gevangen als de butler. Van de onverstoorbare Jeeves van P.G. Wodehouse tot Stevens in Kazuo Ishiguro's The Remains of the Day: de butler staat in de literatuur voor een bijna verdwenen ethos — het idee dat perfecte dienstverlening een vorm van waardigheid is, geen onderwerping. Dat beeld speelde onmiskenbaar mee in de naamkeuze van het bedrijf: wie "De Butler" in huis haalde, haalde geen leverancier in huis maar een tijdelijke huisgenoot die de avond droeg.
Interessant is dat het Nederlandse equivalent eigenlijk nooit heeft bestaan. De vaderlandse traditie kende de huisknecht en de gouvernante, maar het instituut van de butler — met zijn eigen hiërarchie, zijn zilverkamer en zijn wijnkelder — bleef een Engels verschijnsel. Een Nederlands cateringbedrijf dat zich naar de butler vernoemde, importeerde dus bewust een stukje Engelse huishoudcultuur en vertaalde het naar de polder: geen livrei en geen plichtplegingen, wel de stiptheid, de discretie en de zorg voor het detail.
Die vertaling is misschien wel de aardigste erfenis van het bedrijf. De bewaarde kaarten op deze site — van de high tea tot het kerstmenu — laten zien hoe Engels ceremonieel, Franse keukentechniek en Hollandse nuchterheid één huisstijl konden worden.